LHC, 2009 Baharında Yeniden Çalışacak
Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’nda (LHC) helyum kaçağı yüzünden ortaya çıkan arızanın hemen ardından CERN’de konuyla ilgili bir inceleme başlatılmıştı. İncelemenin ortaya koyduğu ilk sonuç, kaçağa hızlandırıcının mıknatıslarından ikisinin arasındaki hatalı elektrik bağlantısının neden olduğu.
Olayın tam olarak anlaşılmasından önce çarpıştırıcıda kaçağın olduğu bölgenin oda sıcaklığına getirilmesi ve söz konusu mıknatısların da inceleme için açılması gerekiyor. Bu da 3-4 hafta sürecek bir iş. Konunun ayrıntıları ancak o inceleme tamamlandıktan sonra ortaya çıkacak.
CERN Genel Direktörü Robert Aymar “LHC’nin 10 Eylül’deki başarılı açılışının hemen ardından gelen bu olay, hepimiz için tam bir psikolojik darbe oldu. Bununla birlikte LHC’nin başarılı bir şekilde devreye alınması da yalnızca yıllar süren zorlu bir hazırlığın değil, onun yanında hızlandırıcı kompleksini yapanların ve çalıştıranların yeteneğinin de güzel bir kanıtı oldu. Bu sorunun da üstesinden aynı titizlik ve beceriyle geleceğimizden hiç kuşkum yok.” diyor.
ABD’de Fermilab’daki dünyanın ilk büyük ölçekli süperiletken hızlandırıcısı Tevatron’un işletmeye alınmasında yer alan Peter Limon “LHC çok karmaşık bir aygıt. Boyut olarak büyük olmasının yanında birçok alanda teknolojinin sınırlarını da zorluyor. Böyle makinelerde özellikle ilk başlarda çalışmayı, kısa ya da uzun süreli durduran olaylar hep olur” diyor.
CERN yetkilileri kendilerine destek olan benzeri sözleri aralarında Almanya’daki DESY’nin (1992-2007 yılları arasında çalışan HERA adlı süperiletken çarpıştırıcının olduğu yer) de bulunduğu birkaç laboratuvarın yetkililerinden daha duymuş. DESY Wagner “LHC’nin devreye alınmasını DESY’de büyük bir heyecanla izledik. İlk günkü başarısından da çok etkilendik. CERN’deki arkadaşlarımızın sorunu hızla çözeceğinden eminiz. Biz de elimizden geldiğince onlara destek olmayı sürdüreceğiz.” diyor.
İnceleme ve onarım için gereken zaman, LHC’nin CERN’deki zorunlu kış bakım döneminden önce yeniden çalıştırılmasını engelleyecek. Bu durumda çarpıştırıcının yeniden çalıştırılması en erken 2009 baharının başlarında gerçekleşecek.
Çağlar Sunay
Bilim ve Teknik, Ekim 2008
http://press.web.cern.ch/press/PressKeleases/Keleases2008/PK10. 08E.html
